Grudziądz

Mapa (Plan Miasta)

O Grudziądzu

Miasto w województwie kujawsko-pomorskim, w Kotlinie Grudziądzkiej, na prawym brzegu Wisły, nad jeziorami: Wielkim Rudnickim i Tarpno, oraz licznymi kanałami (Trynka, Rów Hermana); powiat grodzki, siedziba powiatu grudziądzkiego. 102 tysiące mieszkańców (2000).

Ośrodek przemysłowy i handlowo-usługowy oraz wojskowy ośrodek szkoleniowy o bogatych tradycjach (1920-39 jeden z największych obok Torunia garnizonów w Polsce); przemysł: maszynowy i środków transportu (maszyny rolnicze, okrętowe, dla gastronomii, oczyszczalnie ścieków), metalowy, elektrotechniczny (pompy), gumowy, obuwniczy, odzieżowy, drzewny (stolarka budowlana, meble), poligraficzny, materiałów budowlanych, spożywczy (tytoniowy, mięsny, mleczarski, olejarski, cukierniczy, piwowarski, chłodniczy); eksploatacja kruszywa, złoża solanki termalnej (nie eksploatowane); siedziby oddziałów banków i towarzystw ubezpieczeniowych; liczne firmy budowlano-montażowe i transportowe; hipermarkety; węzeł komunikacyjny; w pobliskich Lisich Kątach lotnisko sportowe (szkoła szybowcowa); ośrodek sportowy (żużel, żeglarstwo, lekkoatletyka, boks, tenis stołowy, wioślarstwo) - liczne imprezy (mityngi lekkoatletyczne, m.in. im. B. Malinowskiego, turnieje niepełnosprawnych); rozwinięte szkolnictwo, filia Wydziału Nauk Ekonomicznych UMK w Toruniu, Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne; działa wiele instytucji kulturalnych, w tym Centrum Kultury Teatralnej, muzeum, odbywają się m.in.: ogólnopolski festiwal teatralny, spotkania operowe, Ogólnopolski Przegląd Poezji Śpiewanej - Poetyckie Okruchy Lata, festiwal muzyczny krajów bałtyckich - Probaltica; coroczny zjazd kawalerzystów II RP; działają liczne towarzystwa społeczno-kulturalne (m.in. Grudziądzkie Towarzystwo Kultury, Grudziądzki Klub Rotariański) i gospodarcze; Grudziądz jest członkiem i współzałożycielem Federacji Miast Kopernikowskich, rozwija współpracę partnerską z miastami Niemiec, Szwecji i Rosji; ośrodek turystyczno-krajoznawczy.

Miasto rozciąga się wzdłuż Wisły (zachodnia granica Grudziądza), w obniżeniu między 2 kępami wysoczyznowymi: Forteczną (86 m) na północy i Strzemięcińską (79 m) na południu, północno-wschodnią granice miasta stanowi Osa, południową - Marusza, uchodząca do Jeziora Wielkiego Rudnickiego; na południowym wschodzie liczne kanały, których wody odprowadza do Wisły Rów Hermana, na północnym wschodzie jezioro Tarpno. W północnej części leży Stare Miasto z Górą Zamkową (56 m), na której znajduje się kopiec Światowida i punkt widokowy, otoczone od południa fosą plantami miejskimi i ogrodem botanicznym; na północ, południe i północny zachód od centrum - blokowe osiedla mieszkaniowe, na wschodzie - dzielnica willowa sąsiadująca z zakładami przemysłowymi, na południowym wschodzie - tereny turystyczno-rekreacyjne wokół Jeziora Wielkiego Rudnickiego, na południowym zachodzie - przemysłowo-składowa dzielnica Mniszek.

Źródło:
  1. Przemysław Śleszyński w: Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Historia Miasta

W X w. warowny gród piastowski, wzmiankowany 1065; 1218 nadany przez Konrada I Mazowieckiego bpowi misyjnemu Prus Chrystianowi; od 1255 siedziba biskupa pomezańskiego; na przełomie 1255 i 1256 Grudziądz wymieniony z Krzyżakami na Kwidzyń; prawa miejskie od 1291; od 1440 członek Związku Pruskiego; od 1466 w Polsce (Prusy Królewskie); 1526-1772 miejsce sejmików generalnych Prus Królewskich; od XVI w. duży ośrodek handlu wiślanego, głównie zbożem (port, własne statki, 16 spichlerzy); od 1581 komora celna; w 2. połowie XVI w. ośrodek protestantyzmu; zniszczony w połowie XVII w. przez Szwedów - podupadł. W 1772-1920 w zaborze pruskim; 1772-76 pod Grudziądzem zbudowano twierdzę; 1818-1975 siedziba powiatu; w XIX w. ośrodek polskości (organizacje kulturalno-oświatowe, "Gazeta Grudziądzka"); od połowy XIX w. rozwój przemysłu; od 1878 połączenia kolejowe; w okresie międzywojennym od 1924 największe w kraju zakłady przemysłu gumowego ("pegepe"). Podczas okupacji niemieckiej wcielony do III Rzeszy, część ludności wysiedlona do GG, X 1939-42 obóz przejściowy dla Polaków, głównie inteligencji i księży, I 1945 Niemcy zamordowali tu 100 uczestników powstania warszawskiego 1944, rejon konspiracji "Orła Białego", AK; w działaniach wojennych zniszczony w ok. 70% po wojnie odbudowany; od 1999 siedziba powiatu i powiat grodzki.

Źródło:
  1. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Turystyka i zabytki

Miasto w województwie kujawsko-pomorskim, na prawym brzegu Wisły. W X w. był piastowskim grodem warownym przy granicy z ziemiami Prusów. Od 1231 wraz ziemią chełmińską pozostawał w rękach Krzyżaków, którzy wybudowali tu zamek. Grudziądz był ważnym nadwiślańskim ośrodkiem handlu zbożem, dla przechowywania ziarna budowano na brzegu rzeki ogromne spichrze. Pomimo zniszczeń ostatniej wojny, Grudziądz szczyci się licznymi zabytkami, m.in. w pobliżu rynku wznosi się gotycki kościół św. Mikołaja, którego budowę rozpoczęto w 1286, a zakończono w XV stuleciu. Pod koniec II wojny światowej świątynia uległa zniszczeniu, przetrwały jednak m.in. XIV-wieczne malowidła, ścienne na filarach i terakotowe figury. Obok niego znajdują się zabudowania zespołu poklasztornego: barokowa świątynia i kolegium jezuickie - dziś siedziba władz miejskich. Największą atrakcją Grudziądza jest ul. Spichrzowa z ciągiem spichrzów wiślanych, które zachowały drewniane konstrukcje wewnętrzne i belkowane stroŹpy. Ich budowę rozpoczęto w połowie XIV w. i kontynuowano aż po XVIII w.; pas spichlerzy zastąpił istniejący tam wcześniej ceglany mur obronny z Bramą Gnojną. Z XIV-wiecznych murów miejskich ocalały fragmenty. Przy Bramie Wodnej łączą się one z dawnym zespołem klasztornym Benedyktynek, w skład którego wchodzi kościół Świętego Ducha z końca XIII w., przebudowany w stylu barokowym w czasie wznoszenia kolejnych zabudowań. Są to ozdobiony rzeźbami świętych zakonników i mniszek benedyktyńskich XVIII-wieczny pałac opatek (dziś mieści Salę Tradycji Jazdy Polskiej, poświęconą grudziądzkiemu Centrum Wyszkolenia Kawalerii) oraz klasztor, obecnie zamienioŹny na muzeum ze zbiorami archeologicznymi, historycznymi, etnograficznymi i malarstwa (część ekspozycji w spichlerzach). Długa ul. Spichrzowa kończy się u stóp Góry Zamkowej. Z zamku krzyżackiego do 1945 przetrwała wieża Klimek, wysadzona przez Niemców. Na jej miejscu usypano kopiec widokowy, obok widoczne są pozostałości murów i kaplicy zamkowej. Na północ od starego miasta rozciągają się zabudowania wielkiej pruskiej twierdzy z końca XVIII w., niestety, dewastowane i zamieniające się w dzikie wysypisko śmieci.

Zabytki:

W dzielnicy Rządz odkryto rozległe cmentarzysko ciałopalne z młodszego okresu wpływów przedrzymskich (II-I w. p.n.e.) kultury oksywskiej z silnymi wpływami kultury przeworskiej i birytualne kultury wielbarskiej z wczesnego okresu wpływów rzymskich (1. połowa II w. n.e); badane u schyłku XIX w.; z fazy kultury oksywskiej pochodzi grób zawierający zespół narzędzi kowalskich oraz pochówki z rzymskimi importami z czasów republiki; z okresu kultury wielbarskiej - 2 okazałe groby szkieletowe typu lubieszewskiego z importami rzymskimi.

Źródło:
  1. Atrakcje Turystyczne Polski, pod red. Moniki Karolczuk-Kędzierskiej, Wydawnictwo Kluszczyński, Kraków 2006
  2. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Ważne adresy i telefony

  • Urząd Miejski w Grudziądzu (UM)
    • 86-300 Grudziądz
    • ul. Ratuszowa 1
    • Tel.: +48 56 451-02-00
    • grudziadz.pl
    • E-mail: bip@um.grudziadz.pl
  • Starostwo Powiatowe w Grudziądzu
    • 86-300 Grudziądz
    • ul. Małomłyńska 1
    • Tel.: +48 56 45-14-400
    • www.powiatgrudziadzki.pl
    • E-mail: starosta.cgr@powiatypolskie.pl
  • Powiatowy Urząd Pracy w Grudziądzu (PUP)
  • Miejski Zakład Komunikacji Sp. z o.o. w Grudziądzu (MZK)
    • 86-300 Grudziądz
    • ul. Dworcowa 47
    • Tel.: +48 56 465-92-81
    • www.mzk.grudziadz.pl
    • E-mail: mzk@mzk.grudziadz.pl
  • Polskie Koleje Państwowe (PKP)
    • 86-300 Grudziądz
    • ul. Dworcowa
    • Tel.: +48 56 462-45-41
  • Zespół Szkół Technicznych im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich (ZST)
    • 86-300 Grudziądz
    • ul. Hoffmanna 1-7
    • Tel./fax: +48 56 465-83-83
    • www.zst.grudziadz.com.pl
    • E-mail: zst@poczta.grudziadz.com.pl
  • Grudziądzkie Towarzystwo Żużlowe (GTŻ)
  • Grudziądzki Klub Motorowy (GKM)
  • Grudziądzki Klub Sportowy "Olimpia" Grudziądz (GKS)
  • Kino Helios
    • 86-300 Grudziądz
    • ul.Chełmińska 102
    • Tel.: +48 56 461-04-24
  • Radio Eska Grudziądz
    • Częstotliwość w Grudziądzu: 90,6
    • 86-300 Grudziądz
    • ul. Focha 19
    • Tel.: +48 56 461-11-11
    • www.grudziadz.eska.pl
  • OPEC Grudziądz Sp. z o.o. (usługi z zakresu gospodarki ciepłowniczej)
    • 86-300 Grudziądz
    • ul. Budowlanych 7
    • Tel.: +48 56 450-61-00
    • www.opec.grudziadz.pl
    • E-mail: opec@opec.grudziadz.pl
    • NIP: 876-020-38-36
    • REGON: 870003217
  • Unia Sp. z o.o. (maszyny rolnicze i sadownicze)
    • 86-300 Grudziądz
    • ul. Szosa Toruńska 32/38
    • Tel.: +48 56 451-05-00
    • www.uniagroup.com
    • E-mail: sprzedaz@unia-grudziadz.pl
    • NIP: 876-10-08-692
    • REGON: 870320113
  • Hipermarket Real
    • 86-300 Grudziądz
    • ul. Południowa 8
    • Tel.: +48 56 450-86-00
    • www.real.pl

Kotlina Grudziądzka

Opis 1: Kotlina Grudziądzka (dolina Dolnej Wisły). Ta obszerna kotlina rozciąga się między Pojezierzem Chełmińskim na wschodzie a Borami Tucholskimi na zachodzie. Jej dno jest bardzo urozmaicone charakterystycznymi kępami, na których zlokalizowane jest osadnictwo, a także wydmami i starorzeczami, co umożliwia wyróżnienie mikroregionów. Zaznacza się silna antropopresja osadnicza i rolnictwo.

Opis 2: Kotlina Grudziądzka - środkowa część Doliny Dolnej Wisły, między Pojezierzem Chełmińskim na wschodzie a Borami Tucholskimi na zachodzie; kotlinowate rozszerzenie doliny Wisły (szerokość do 15 km) między Doliną Kwidzyńską na północy a Doliną Fordońską na południu; powierzchnia 300 km2; dno kotliny (wysokość 14-21 m) urozmaicają odosobnione kępy wysoczyznowe o wysokości do 86 m (Kępa Forteczna); Kotlina Grudziądzka powstała w miejscu zmiany kierunku (z południowego zachodu na północny wschód) odpływu wód glacjofluwialnych u schyłku plejstocenu; zachowany 9-stopniowy system tarasów; liczne martwe starorzecza wypełnione piaskiem, zwydmione i zabagnione; rynny subglacjalne i wytopiska wypełnione wodą (Jezioro Rudnickie Wielkie); w dnie doliny, poza wałami występują bardzo żyzne mady pyłowe (Fluvisols), na wyższych tarasach - gleby brunatne (Cambisols); dominują łąki i pola uprawne; parki krajobrazowe: w zachodniej części Nadwiślański, w południowo-wschodniej - Chełmiński; główne miasto: Grudziądz.

Źródła:
  1. Polska II, red. nauk. Wiesław Malik, Wydawnictwo Kurpisz, Poznań 2000
  2. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Grudziądz w liczbach

Powierzchnia miasta 57,8 km2 (5 778 ha)
Aktualna liczba mieszkańców (liczba ludności) 99 299
Liczba urodzeń w 2006 roku 977
Liczba zgonów w 2006 roku 1 033
Ilość osób, które zameldowały się do miasta w roku 2006 919
Ilość osób, które wymeldowały się z miasta w roku 2006 1 067
Ilość osób, które pracują 20 408
Bezrobocie: liczba bezrobotnych mieszkańców 9 234
Ilość książek w miejskich bibliotekach 233 982 sztuk
Nowopowstałe mieszkania w 2006 roku 274 (o średniej powierzchni 75,9 m2)
Nowe budynki oddane do użytku w 2006 roku 97
Ilość firm, instutycji i przedsiębiorstw (podmiotów gospodarczych) działających na terenie miasta 8 967
Dochody miasta (gminy) 277 186 714,36 zł
Wydatki miasta (gminy) 304 631 934,29 zł
Średnia pensja w Grudziądzu 2 014,26 zł (co stanowi 76,4% średniej krajowej)
Ilość samochodów osobowych w Grudziądzu 22 521
Ilość ofiar śmiertelnych w wypadkach drogowych na 100 tysięcy mieszkańców 16,8
Źródło:
  1. Wybrane statystyki z Banku Danych Regionalnych, 2006
2007 (c) www.miaston.pl